Vua Gia Long của người La Chí

Chuyện kể rằng, từ thuở hồng hoa, khi Xín Mần (Hà Giang) còn hoang sơ với rất ít người dân sinh sống, bỗng một hôm xuất hiện người đàn ông lạ... Dân làng phong ông là vua, đặt tên hiệu Gia Long. 

08:01 - 06/01/2010
Ngôi mộ khổng lồ

Mùa đông trên núi Tây Côn Lĩnh thật khắc nghiệt. Tôi lên đồn biên phòng Xín Mần vào những ngày rét như cắt da cắt thịt, gió rít vù vù, đến những hàng cây sa mộc vốn sống khoẻ vẫn tàn úa rũ rượi. Ở đây chẳng có gì thú hơn khi mỗi tối lại tụ tập cạnh nồi thắng cố bên bếp lửa bập bùng cùng những bát rượu ngô nóng hổi.

gialong1.jpgPhong cảnh ở núi Gia Long huyền thoại

Tại đây, tôi đã được nghe kể về ngọn núi Gia Long huyền thoại nơi đồn đóng quân, về vị vua bí ẩn của người La Chí. Theo đó, ngọn núi cao 2.000m so với mực nước biển nối với dãy Tây Côn Lĩnh có tên Gia Long này chính là đặt theo tên vua.

Tất nhiên, đây không phải là vua Gia Long của triều Nguyễn đã được sử sách ghi lại. Ông vua Gia Long của người La Chí chỉ tồn tại qua những câu chuyện kể.

Ba tiếng đồng hồ rạch núi mà đi, đoàn chúng tôi đã đến được ngôi mộ khổng lồ nằm giữa đỉnh núi Gia Long. Đường kính ngôi mộ ước chừng phải đến 50m, bao trùm mộ là rừng cây thâm u rậm rạp.

Mộ hình chóp nón, tròn vành vạnh, xung quanh có sự đào đắp của con người chứ không phải do tự nhiên tạo thành. Ông Phong bảo, từ ngày người La Chí lên sống ở đây, ngôi mộ này đã có rồi. Người dân chỉ biết thờ cúng chứ chẳng ai dám động tới một ngọn cây trên núi.

Bí ẩn trên núi Cấm

Hàng nghìn người La Chí ở Bản Díu vẫn tin vua Gia Long là có thật. Ông là người tài giỏi và rất nhân hậu. Trên ngọn núi nơi thờ vua được dân gọi là núi Cấm. Ngọn núi rất linh thiêng,  được người dân bảo vệ nghiêm ngặt.

Đã bước chân lên núi, tuyệt nhiên không được nói bậy bạ, không được chặt cây bẻ cành, không được làm điều gì xấu để ảnh hưởng đến giấc ngủ của vua. Vì niềm tin đó nên trên núi Gia Long còn tồn tại những cây cổ thụ đến mấy người ôm, những rừng sa mộc ngút ngàn thẳng tắp như những đường kẻ lên đến tận trời.

Về vua Gia Long, bản thân già làng Phô hay Bí thư Phong, cũng như tất cả người dân Bản Díu đều không rõ. Từ trước đến nay, chẳng thấy sử sách nào ghi chép cả. Mấy năm gần đây, bà Nguyễn Thị Minh Lý - Trưởng phòng Văn hoá huyện Xín Mần đã bỏ nhiều công sức để tìm hiểu.

gialong2.jpgĐường lên núi Gia Long.

Bà Lý kể rằng: Ngày xưa, khi núi rừng còn thâm u, muông thú còn ngập tràn, dưới dãy núi con Rồng trải dài theo biên giới Việt - Trung có mấy hộ dân người La Chí sinh sống. Một hôm, người ta thấy xuất hiện một người đàn ông cao to khoẻ mạnh, nước da đỏ hồng, khuôn mặt vuông vức, sống mũi thẳng, tóc cắt ngắn.

Ông có tài săn bắt, biết đào ruộng bậc thang trồng lúa nước, phát nương trồng ngô, tra hạt đậu. Ông dạy cho dân bản săn bắt thú rừng làm thức ăn, chống lại thú dữ bảo vệ dân bản. Dân bản sống đầm ấm yên vui.

Bản trên bản dưới, ai cũng quý mến ông, ai cũng nghe lời ông. Ông tên là Hoàng Vần Thùng, ông không cho ai biết ông là người ở đâu đến. Dân bản rất biết ơn ông nhưng thân phận ông chẳng ai rõ.

Một lần giặc kéo đến giết người cướp của. Ông tập hợp trai tráng các dân bản lại, đánh đuổi giặc. Đánh xong giặc, ông đưa quân trở về dãy núi Rồng lập bản danh làm ăn sinh sống. Đây là bản đầu tiên của người La Chí. Nhân dân tôn ông lên làm vua, lấy hiệu là Gia Long.

Ông đặt tên cho dãy núi như con rồng lớn nằm giữa biên giới hai nước Việt - Trung là núi Gia Long. Nơi có cửa khẩu  giữa hai nước "Xhỉn Mấn" nghĩa là cửa, ngày nay gọi là Xín Mần.

Ông đặt tên cho xóm bản, nơi có những cây to đến 8 người ôm không hết là "Pà Vừi  Shủ" nay là Pà Vầy Sủ. Nơi có rất nhiều cây gạo nở hoa đỏ cả một vùng là "Coóc Riếu" nay là Cốc Rế.

Nơi có nhiều cây phay mùa hoa nở trắng rừng là "Coóc Pẩy" nay là Cốc Pài. Nơi làm được nhiều ruộng nước là "Tả Nhìu" nay vẫn là Tả Nhìu. Nơi có đất bằng phẳng là "Xhèn phăằng" nay là Thèn Phàng... Mỗi địa danh gắn liền với đặc điểm của nơi ấy.

Một năm, ăn Tết xong, vua lại đi thăm các bản làng, ông đi đến Na Lan, (thuộc xã Tả Nhìu ngày nay) thấy đất khô hạn, nứt nẻ, trời nắng chang chang, cỏ cây héo rũ, nguồn nước cạn kiệt, nhân dân không có nước ăn,  ruộng không có nước cày cấy, trâu bò lăn ra chết vì không có cỏ, nhân dân lo lắng.

gialong3.jpgTấm bia trước nhà thờ vua Gia Long

Ông chọn ngày Thìn (ngày rồng) tháng Thìn (tháng ba) làm lễ cúng Thần Trời. Lễ cúng vừa xong, bỗng trên trời mây kéo về tối đất, sấm chớp ầm ầm, mưa ào ào dội xuống. Mưa kéo dài suốt ba ngày ba đêm.

Ruộng đầy nước, các khe suối nước chảy thành dòng, chảy về từng nhà trong bản. Cây cối có nước xanh tươi, cuộc sống vui tươi như bừng thức dậy, nhân dân phấn khởi vào vụ làm mùa. Cũng từ ngày ấy, người dân tha hồ chăn nuôi. Nhà nào cũng có nhiều dê, nhiều lợn, gà, ngan, vịt để làm thức ăn dự trữ không phải vào rừng săn bắt thú. Những câu chuyện về vua Gia Long

Một lần vua Gia Long lên núi đi săn. Trước lúc đi ông đã họp dân bản và dặn dò nhiều điều, ông bảo lần này đi săn trên núi nhiều ngày có thể sẽ không quay về nữa. Chẳng ai hiểu được ý vua nhưng đúng là lần đó ông đã đi không còn trở về.

gialong4.jpgNơi thờ vua Gia Long.

Dân bản nhớ thương bèn cho người đi tìm, khi lên núi chẳng thấy vua đâu, chỉ thấy một tổ mối khổng lồ. Người dân đoán rằng vua đã ngủ qua đêm ở đó và bị mối xông. Tổ mối chính là nơi vua Gia Long an nghỉ. Theo quan niệm của người La Chí, người chết sẽ không bao giờ được đào lên. Từ đó, vua Gia Long ở lại mãi mãi trên đỉnh núi.

Theo bà Lý, Gia Long có 5 người con và trước khi băng hà ông đã dặn các con: "Ta có rất nhiều vàng bạc, của cải để trong kho. Khi ta mất, ta muốn mang về thế giới bên kia tiêu xài, các con phải đem kho báu chôn với ta, nhưng phải bí mật, không được để kẻ khác biết".

Thể theo nguyện vọng của bố, khi vua mất, 5 người con cho quân lính đi đào huyệt chôn vua cùng của cải. Để của cải và thân thể vua an toàn, đám quân lính đã đào đắp hàng ngàn ngôi mộ, khắp bản làng La Chí trên núi Gia Long.

Như vậy, sẽ không ai biết đâu là mộ thực, đâu là mộ giả để đào trộm tài sản. 5 người con sau này mỗi người cai quản ở một vùng khác nhau. Người ở xã Tả Nhìu, người ở Bản Máy, người ở Bản Díu... và chỗ nào cũng có mộ và nhà thờ vua Gia Long.

Tất cả những người dân La Chí đều cho rằng vua Gia Long là có thật. Hàng năm cứ đến ngày Thìn đầu tháng ba (tháng Thìn), người La Chí lại làm lễ báo ơn công đức vua Gia Long (ông Hoàng Vần Thùng). Tục lễ cúng vua ngày nay vẫn được gìn giữ và diễn ra vô cùng long trọng, trang nghiêm. Đây cũng là ngày tế lễ lớn nhất của người La Chí ở Hà Giang.