Học sinh chen chân nghe hai ngôi sao Toán học trò chuyện

Hội trường của Trung tâm Văn hoá Pháp (Tràng Tiền, Hà Nội) chật kín, các lối đi đều có người, thậm chí sân khấu cũng được trưng dụng làm chỗ ngồi cho học sinh dự buổi giao lưu với hai Giáo sư Cédric Villani và Ngô Bảo Châu.

01:08 - 25/08/2015
DDT-7229-1440427087_660x0.jpg

Tối 24/8, buổi tọa đàm với chủ đề “Phương pháp giáo dục: Làm thế nào để chuyển lửa? Toán học là một trường hợp cụ thể. Góc nhìn chéo Việt - Pháp” được tổ chức tại Trung tâm Văn hóa Pháp ở Hà Nội. Chủ đề toạ đàm nghe có vẻ khô khan nhưng từ trước giờ bắt đầu một tiếng, Trung tâm đã rất đông người.

DDT-6984-1440427080_660x0.jpg

Các diễn giả là Cédric Villani (Pháp, ngồi giữa) và Ngô Bảo Châu (bên trái) - hai giáo sư đoạt Giải thưởng Fields Toán học nổi tiếng. Dẫn chương trình buổi tọa đàm là Giáo sư Dương Nguyên Vũ (bên phải) - Giám đốc Viện John Von Neumann (Đại học Quốc gia TP HCM). Do số lượng người đến tham dự quá đông nên mọi lối đi, thậm chí sân khấu xung quanh và phía sau hai giáo sư đều chật kín người ngồi.

DDT-7047-1440427081_660x0.jpg

GS Cédric cho biết, trước đây Toán học được xếp là nghề tốt nhất. Năm 2014 một doanh nghiệp Mỹ tiến hành xếp hạng và một lần nữa ngành Toán học lại đứng số 1. Điều này không bất ngờ vì đây là nghề được ứng dụng ở mọi nơi trong các dự án về công nghệ.

"Đặc thù nghề Toán là cầu nối giữa quá khứ và tương lai. Một số định lý được đưa ra từ nhiều thế kỷ mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị", GS Cédric nói và cho biết, kỹ thuật trong một bộ phim, các dự án y học, quả tim nhân tạo... đều phải dùng Toán học. Những công trình này đòi hỏi hàng chục năm nghiên cứu. Nhiều bài toán hiện vẫn cần phải giải để có được quả tim hoàn hảo hơn.

DDT-7096-1440427082_660x0.jpg

GS Cédric nói: "Có ai nhìn thấy nguyên tử chưa? Chưa ai nhìn thấy cả, nhưng chúng ta vẫn tin là có nguyên tử, nghĩa là chúng ta tin vào các nhà khoa học. Nhưng trong Toán học thì khác, nếu thắc mắc thì có thể tự tìm câu trả lời, tự chứng minh trong thực tế, đó là điểm hấp dẫn so với các môn khoa học khác". Tất cả mọi người chăm chú lắng nghe ông nói.

DDT-7119-1440427082_660x0.jpg

Theo Giáo sư Cédric Villani: "Toán học khô khan nhưng cũng đầy tính sáng tạo, trừu tượng nhưng cũng rất phổ biến, Toán học có những bất công và dân chủ, Toán học lâu đời nhưng luôn tiến hóa, Toán học vừa đơn lẻ vừa mang tính tập thể, Toán học khó và dễ".

Hình ảnh ấn tượng của GS Cédric khi ông nghiên cứu thành công phương trình vi phân, phương trình đạo hàm riêng và toán lý.

DDT-7122-1440427835_660x0.jpg

GS Châu cho biết, chúng ta đang đứng trước sự thay đổi lớn. Tương lai nằm trong tay những người yêu toán. Anh cho biết có thể tham gia hội thảo về tài chính trong khi không phải chuyên gia trong lĩnh vực này. Toán học không chỉ áp dụng trong lĩnh vực tài chính, kinh tế mà còn cả quốc phòng. Ví dụ lĩnh vực quân sự có khoảng 1.000 tiến sĩ toán học làm việc trong đó 300 tiến sĩ làm về quân trang, có những người phân tích môi tường biển của đối phương, hay phân tích các bộ cảm biến nằm rải rác dưới biển. 

DDT-7161-1440427084_660x0.jpg

Bất ngờ khi nhận được câu hỏi của một nữ sinh: "tại sao cấp 1 em học rất giỏi toán nhưng sau đó thì rất dốt. Những lần thi thử tốt nghiệp đều được 0 và để tốt nghiệp cấp 3 được gia đình phải thuê 3 gia sư dạy kèm?", GS Cédric cho rằng một môn học có nhiều giai đoạn khác nhau trong quá trình đào tạo. Chúng ta có thể giỏi trong giai đoạn một nhưng sau đó lại không hiểu, hoặc ngược lại.

"Khi tôi khoảng 17-18 tuổi, tôi rất giỏi về đại số, điểm rất cao, đứng đầu lớp nhưng các môn khác về Toán không giỏi bằng. Những bài toán đại số tôi rất mê. Nhưng vài năm sau tôi không còn hiểu gì về đại số. Bây giờ nếu anh Châu nói cho tôi hiểu những gì anh đang làm thì anh phải giảng cho tôi 3-4 năm trước. Cuộc sống là như vậy, điều quan trọng nhất là chúng ta cố gắng làm giỏi một lĩnh vực mà chúng ta tài giỏi và có hứng thú", GS Cédric nói.

DDT-7185-1440427085_660x0.jpg

Còn GS Ngô Bảo Châu thì phân tích, từ học cấp 1 sang cấp 2 là quá trình chuyển đổi khó khăn. Toán học thay đổi khi không chỉ tính các phép tính đơn thuần mà sang dạng mới. Học cấp 1 đếm 1, 2, 3, 4 nhưng sang cấp 2 bắt đầu học các khái niệm trừu tượng, học về góc, các loại tam giác. 

"Tôi cũng mất nhiều thời gian để hiểu thế nào là góc. Bước vào lĩnh vực mà mình không biết, đây chính là lúc các bạn mất quan hệ thân thiết về Toán. Bởi vì bây giờ chúng ta phải làm việc bằng các khái niệm trừu tượng. Tôi không có giải pháp để cung cấp cho bạn vì khó. Nhưng tôi chắc chắn 2 điều: đầu tiên nếu chúng ta luyện sẽ quen các dạng toán trừu tượng. Điều thứ 2, những người làm toán chuyên nghiệp như tôi cũng phải làm quen với các khái niệm trừu tượng, nghĩ về một điều phải thay khái niệm trừu tượng bằng số để xem nó hoạt động như thế nào, làm cho nó bớt trừu tượng. Để tư duy được thì thay thế những gì trừu tượng bằng cụ thể, có kinh nghiệm bằng cảm quan rồi sẽ dễ hơn hình thức tư duy trừu tượng", GS Châu nói.

DDT-7255-1440427087_660x0.jpg

Em Vũ Minh Hùng (áo đỏ) cho biết, trước đây học giỏi nhất lớp, nay chỉ đứng thứ 4, 5 và còn sợ toán. "Cháu phải làm thế nào bây giờ ạ?", Hùng hỏi.

GS Cédric bật cười nói: "Cháu vẫn còn thời gian để có thể thay đổi mọi thứ. Tuổi cháu đừng có bận tâm về những điều đó, cháu cần phải thư giãn đi".

Còn GS Ngô Bảo Châu thì cho rằng không bao giờ là quá muộn để cố gắng. "Có những vấn đề tôi đã học được nhưng 4-5 năm trước tôi chưa biết. Nhưng khi tôi nghĩ rằng cần phải học nghiêm túc, như vậy mới không bao giờ quá muộn", anh dẫn chứng.

DDT-7262-1440427087_660x0.jpg

GS Châu cho rằng, hiện nay có một số khiếm khuyết cũng như sai lầm trong cách dạy toán. Đó là nhấn mạnh quá nhiều đến lý thuyết, trong khi lẽ ra phải thảo luận về sự ưu việt của toán, lý giải tại sao phải dạy những kiến thức toán như vậy...

DDT-7290-1440427088_660x0.jpg

Giải đáp cho một giáo viên tương lai về việc làm cách nào để truyền lửa cho học sinh, GS Cédric cho biết nghệ thuật của giáo viên là đưa ra vấn đề khó hơn một chút so với những gì mà học sinh có thể giải được. Nhưng điều kiện đầu tiên là giảng viên phải có sự đam mê, sau đó phải cho các em cố hơn một chút, vì khi giải quyết được vấn đề luôn có sự tự hào. "Khi tôi học cấp 2, giáo viên thường đưa riêng cho tôi một số bài toán, tôi giải được và cảm thấy rất tự hào. Đôi khi giáo viên nói lời giải của em rất phức tạp, tôi thấy mất lòng, tự ái nên quyết tâm giải lại bằng cách tốt hơn", ông kể.

DDT-7173-1440427085_660x0.jpg

Những câu chuyện, lời chia sẻ của hai ngôi sao Toán học khiến cả khán phòng chăm chú lắng nghe, từ người già, đến người trẻ, từ những người đứng gần 2 tiếng ở cuối khán phòng đến những người ngồi trên sân khấu. Rất nhiều người vẫn muốn đặt câu hỏi cho hai Giáo sư, tuy nhiên thời gian toạ đàm 1h45 phút đã hết. Mọi người đành ra về trong nuối tiếc.

GS Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức, tốt nghiệp Đại học Sư phạm, bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Orsay, làm việc tại Viện Nghiên cứu Khoa học quốc gia Pháp CNRS và Viện Nghiên cứu cao cấp Princetown, là giáo sư Đại học Chicago và là Chủ tịch Hội đồng Khoa học tại Viện Nghiên cứu cao cấp về toán của Việt Nam. 

Còn Cédric Villani sinh năm 1973 tại Brivela Gaillarde, xuất thân từ một gia đình nghệ sĩ và giảng viên đại học, tốt nghiệp Đại học Sư phạm, là giáo sư Trường Đại học Lyon 1, đồng thời làm Giám đốc Học viện Henry Poincaré, là tác giả/đồng tác giả của một số tác phẩm, đã được nhận nhiều giải thưởng lớn.

Giáo sư Cédric Villani và Giáo sư Ngô Bảo Châu có rất nhiều điểm chung. Ngoài việc cùng nhận Giải thưởng Fields Toán học (tương đương với Giải thưởng Nobel) năm 2010, họ đều đóng vai trò tích cực trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt ở Pháp và Việt Nam. Các giáo sư sẽ chia sẻ kinh nghiệm, quan điểm về phương pháp giáo dục, xuất phát từ những cuộc phiêu lưu Toán học của mình.

Hoàng ThuỳẢnh: Dương Triều